Czym jest zakwas buraczany i dlaczego warto go przygotować
Zakwas buraczany to nic innego jak naturalnie ukiszony sok z buraków, który powstaje w procesie fermentacji mlekowej. To właśnie on jest kluczowym składnikiem prawdziwego, tradycyjnego barszczu czerwonego, nadając mu charakterystyczną głębię smaku, piękny kolor i lekko kwaskowatą nutę. Jednak przygotowanie domowego zakwasu z buraków to nie tylko krok w stronę autentycznej kuchni, ale przede wszystkim inwestycja we własne zdrowie. Warto go przygotować, bo to produkt w pełni naturalny, pozbawiony konserwantów, barwników i wzmacniaczy smaku, które często znajdują się w gotowych produktach sklepowych.
Zakwas z buraków jako źródło naturalnych probiotyków
Podczas fermentacji w zakwasie buraczanym rozwijają się dobroczynne bakterie kwasu mlekowego, które są naturalnymi probiotykami. Domowy zakwas wspomaga trawienie, reguluje pracę jelit i wzmacnia odporność organizmu. Picie rozcieńczonego zakwasu to doskonały sposób na dostarczenie sobie tych cennych mikroorganizmów, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. To zdrowy, probiotyczny napój, który działa odkwaszająco na organizm i jest bogaty w witaminy z grupy B oraz witaminę C.
Tradycyjny barszcz wigilijny z domowego zakwasu
Nie ma drugiego takiego dania, które tak silnie kojarzyłoby się z polską Wigilią, jak czerwony barszcz z uszkkami. Przygotowanie barszczu wigilijnego na bazie własnego zakwasu buraczanego to gwarancja niepowtarzalnego smaku i aromatu. Domowy zakwas nadaje zupie autentyczny, lekko ziemisty i wyraźnie kwaskowaty charakter, którego nie da się uzyskać przy użyciu koncentratów czy barszczu z torebki. To powrót do korzeni i smaków dzieciństwa, które warto pielęgnować i przekazywać dalej.
Składniki potrzebne do przygotowania zakwasu z buraków
Przygotowanie zakwasu buraczanego jest niezwykle proste i wymaga jedynie kilku podstawowych składników oraz odrobiny cierpliwości. Kluczem do sukcesu jest ich jakość i świeżość. Oto, czego będziesz potrzebować:
* około 1 kg świeżych, twardych buraków ćwikłowych
* 4-5 ząbków czosnku (obranych, można je lekko rozgnieść)
* 1,5 litra wody (najlepiej przefiltrowanej lub źródlanej)
* 1 łyżka soli kamiennej niejodowanej lub kłodawskiej (około 15 g)
* 2-3 liście laurowe
* 3-4 ziarna ziela angielskiego
* kilka ziaren pieprzu czarnego w przypadku chęci uzyskania bardziej aromatycznego zakwasu
Buraki ćwikłowe, czosnek i przyprawy do kiszonki
Wybierając buraki ćwikłowe, sięgaj po te mniejsze, twarde i jędrne, bez oznak gnicia czy miękkich plam. To właśnie one są podstawą smaku i koloru zakwasu. Czosnek nie tylko wzbogaca aromat, ale także, dzięki swoim naturalnym właściwościom bakteriobójczym, wspomaga prawidłowy przebieg fermentacji i chroni kiszonkę przed pleśnią. Przyprawy korzenne, takie jak liść laurowy i ziele angielskie, nadają zakwasowi charakterystyczny, lekko korzenny posmak, który idealnie komponuje się z buraczaną słodyczą.
Przygotowanie słoika i wody do procesu fermentacji
Równie ważne jak składniki jest naczynie, w którym będzie zachodziła fermentacja. Koniecznie użyj czystego, wyparzonego słoika o pojemności około 2 litrów. Wyparzenie wrzątkiem eliminuje niepożądane bakterie, które mogłyby zakłócić proces kiszenia. Wodę należy przegotować i ostudzić do temperatury pokojowej. Do zimnej wody dodajemy sól i mieszamy do jej całkowitego rozpuszczenia, otrzymując zalewę. Użycie wody bez chloru (przegotowanej lub filtrowanej) sprzyja rozwojowi pożądanych kultur bakterii.
Szczegółowy przepis na zakwas z buraków krok po kroku
Poniżej przedstawiamy sprawdzony przepis na zakwas z buraków, który prowadzi do sukcesu nawet początkujących. Postępuj krok po kroku, a uzyskasz idealny zakwas buraczany na barszcz i nie tylko.
- Buraki dokładnie umyj szczoteczką pod bieżącą wodą. Obierz je ze skórki.
- Pokrój buraki na cienkie plastry lub ćwiartki – im mniejsze kawałki, tym szybciej puści sok i przebiegnie fermentacja.
- Do wyparzonego słoika włóż część pokrojonych buraków, następnie dodaj kilka plasterków czosnku, liść laurowy i ziarna ziela angielskiego (oraz pieprzu, jeśli używasz).
- Układaj składniki warstwami, aż do wyczerpania.
- Zalej całość ostudzoną, przegotowaną wodą z rozpuszczoną solą. Woda powinna całkowicie przykrywać buraki.
- Bardzo ważne jest, aby buraki cały czas znajdowały się poniżej powierzchni wody. Można je docisnąć czystym, wyparzonym talerzykiem lub specjalnym szklanym obciążnikiem do kiszenia.
- Słoika nie zamykamy szczelnie! Przykryj go gazą, ligniną lub czystą bawełnianą ściereczką i zabezpiecz gumką recepturką. Jest to konieczne, aby podczas fermentacji wydobywający się dwutlenek węgla mógł swobodnie uchodzić.
Układanie buraków i przypraw w wyparzonym słoiku
Układanie składników warstwami z przyprawami nie jest obowiązkowe, ale pomaga równomiernie rozprowadzić aromaty w całym słoiku. Dzięki temu każdy kęs buraka i każda łyżka zakwasu będą równie smaczne. Pamiętaj, aby na koniec dobrze docisnąć buraki, aby nie wystawały nad powierzchnię zalewy – zapobiega to rozwojowi pleśni.
Zalewanie przegotowaną wodą i odstawianie do fermentacji
Po zalaniu wodą z solą i dociśnięciu buraków, czas na najważniejszy etap – fermentację. Słoik odstaw w ciemne miejsce o stałej temperaturze pokojowej (optymalnie 18-22°C). Unikaj bezpośredniego nasłonecznienia. Proces fermentacji trwa zwykle od 5 do 10 dni, w zależności od temperatury otoczenia. W cieplejszym miejscu zakwas będzie gotowy szybciej. Pierwsze oznaki pracy bakterii (delikatne bąbelki i lekko mętniejąca woda) widać już po 2-3 dniach.
Jak przechowywać i wykorzystać gotowy zakwas buraczany
Gdy na powierzchni zakwasu przestaną pojawiać się pęcherzyki gazu, a sam płyn nabierze intensywnego, rubinowego koloru i wyraźnego, przyjemnie kwaśnego smaku, oznacza to, że zakwas buraczany jest gotowy. Im dłużej stoi, tym ostrzejszy i bardziej kwaskowaty staje się jego smak. Po osiągnięciu pożądanego smaku, czas na jego przygotowanie do przechowywania i wykorzystania.
Przecedzanie i przechowywanie zakwasu w lodówce
Gotowy zakwas należy dokładnie przecedzić przez sitko wyłożone gazą, aby oddzielić płyn od kawałków buraków i przypraw. Przecedzony płyn przelewamy do czystych, wyparzonych butelek lub słoików. Tak przygotowany zakwas przechowujemy w lodówce, gdzie niska temperatura znacznie spowalnia dalsze procesy fermentacji. W ten sposób można go bezpiecznie przechowywać nawet przez kilka tygodni. Ukiszone buraki, które pozostały po odcedzeniu, są doskonałym dodatkiem do sałatek czy past kanapkowych.
Zastosowanie zakwasu do barszczu czerwonego i jako napój
Podstawowym zastosowaniem domowego zakwasu jest oczywiście barszcz czerwony. Aby go przygotować, zakwas należy podgrzać (nie gotować, aby nie zabić probiotyków) i doprawić do smaku solą, pieprzem oraz odrobiną cukru dla równowagi smakowej. Można go podawać czysty lub z dodatkiem uszek, pasztecików czy faszerowanych grzybów. Rozcieńczony z wodą (w proporcji 1:1 lub 1:2) zakwas stanowi również doskonały, orzeźwiający i zdrowy napój probiotyczny, który świetnie gasi pragnienie i wspomaga trawienie.